จังหวัดปราจีนบุรีเคยเป็นดินแดงที่มีความเจริญรุ่งเรืองมาตั้งแต่สมัยทวารวดีและมีการพัฒนา การต่อเนื่องมาจนถึงสมัยลพบุรประมาณ 800 ปีก่อน ปรากฏหลักฐานเป็นซากเมืองโบราณ ที่เรียกว่า "เมืองศรีมโหสถ" ที่ตำบลโคกปีบ อำเภอศรีมโหสถและทางด้านทิศตะวันออก ของเมืองศรีมโหสถ ที่บริเวณบ้านโคกขวาง อำเภอศรีมหาโพธยังมีชุมชนโบราณ มีอายุร่วมสมัยเดียวกันกับเมือง ศรีมโหสถอีกด้วยบริเวณซากเมืองโบราณเหล่านี้ มีซากโบราณสถานซึ่งใช้ประกอบพิธีกรรมศาสนกิจและโบราณวัตถได้แก่ พระพุทธรูป เทวรูป เครื่องปั้นดินเผา เครื่องสำริด เครื่องมือ เครื่องใช้ กระจัดกระจายอยู่ทั่วไปในสมัยต่อมาศูนย์กลาง ความเจริญได้ย้ายมาตั้งอยู่ริมฝั่งแม่น้ำบางปะกงเช่นปัจจุบันในสมัยกรุงศรีอยุธยา เรียกว่า "เมืองปราจีน"ในสมัยกรุงรัตนโกสินทร์ตอนต้นก็ยังเรียกว่า"เมืองปราจิณ" หรือ "มณฑลปราจิณ" จวบจนสมัยพระบาทสมเด็จพระมงกุฎเกล้า เจ้าอยู่หัวรัชกาลที่ 6 ทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้จัดระเบียบการปกครองแผ่นดินตามแบบต่างประเทศมณฑลปราจิณ ได้ถูกยุบเลิก คงมีฐานะเป็นเพียงหัวเมืองหนึ่งต่อมาทรงพระกรุณาโปรดเกล้าฯ ให้เปลี่ยนคำว่าเมือง เป็นจังหวัด จึงมีชื่อเรียกใหม่ว่า จังหวัดปราจีนบุรี